Komisyon Uygulama Yönetmeliği ve Geçiş Dönemi Raporlama Esasları
17 Ağustos 2023 tarihinde yayımlanan Komisyon Uygulama Yönetmeliği ile Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM/CBAM) uygulanmasına ilişkin tüm teknik ayrıntılar netleştirilmiştir.
Söz konusu Yönetmelik kapsamında:
- CBAM raporlamasına ilişkin usul ve esaslar açık ve bağlayıcı şekilde tanımlanmış,
- Gömülü emisyonların hesaplanmasına yönelik metodolojiler ayrıntılandırılmış,
- Doğrulama süreçleri ile veri paylaşımına ilişkin standartlar belirlenmiş,
- Üçer aylık raporlama dönemlerine ilişkin şablonlar ve formatlar yayımlanmış,
- İthalatçılar ile üreticilerin rol ve sorumlulukları net bir şekilde ortaya konmuştur.
Geçiş Dönemi Raporlama Kuralları
CBAM geçiş döneminde raporlama yükümlülükleri aşağıdaki esaslara göre uygulanmaktadır:
- CBAM raporları üçer aylık dönemler itibarıyla sunulmalıdır.
- Her rapor, ilgili üç aylık dönemin sona ermesini takiben 1 ay içinde teslim edilmelidir.
- İlk rapor: 31 Ocak 2024 (Ekim–Aralık 2023 dönemi için)
- Son rapor: 31 Ocak 2026 (Ekim–Aralık 2025 dönemi için)
Rapor İçeriği
Geçiş dönemi CBAM raporlarında aşağıdaki bilgilerin yer alması zorunludur:
- İthal edilen malların miktarı,
- Mallara gömülü doğrudan ve dolaylı emisyonlar,
- Üretim tesisine ilişkin bilgiler,
- Menşe ülke,
- Üretim sürecinde ödenmiş bir karbon fiyatı bulunması hâlinde buna ilişkin bilgiler.
Hesaplama Metodolojileri
Gömülü emisyonların hesaplanmasında aşağıdaki yöntemler kullanılabilmektedir:
- Hesaplama Bazlı Yöntem: Standart değerler veya kütle dengesi prensiplerine dayalı hesaplama yaklaşımı,
- Ölçüm Bazlı Yöntem: Gerçek ölçümlere dayanan metodoloji,
- Geçici Alternatif Yöntemler: Geçiş dönemi boyunca, belirli koşullar altında alternatif hesaplama yöntemlerine izin verilmektedir.
17 Ağustos 2023 tarihli Komisyon Uygulama Yönetmeliği, 1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 tarihleri arasındaki geçiş dönemi için ayrıntılı raporlama yükümlülüklerini düzenlemekte olup, CBAM’ın etkin ve sorunsuz şekilde uygulanabilmesi amacıyla gerekli veri akışını, hesaplama yöntemlerini ve raporlama çerçevesini netleştirmeyi hedeflemektedir.
CBAM Geçiş Kayıt Sistemi ve Yaptırımlar
CBAM kapsamında Komisyon tarafından kurulan Geçiş Kayıt Sistemi, raporlama ve veri yönetimi amacıyla oluşturulmuş merkezi bir elektronik veri tabanıdır. Sistem, Economic Operators Registration and Identification (EORI) numarası ile entegre çalışmakta olup, ithalatçılar ve ilgili ekonomik operatörler için CBAM raporlarının güvenli bir şekilde iletilmesini, saklanmasını ve yönetilmesini sağlamaktadır.
Geçiş döneminin uyum sürecini kolaylaştırmak amacıyla çeşitli esneklik önlemleri öngörülmüştür. Bu kapsamda:
- 31 Temmuz 2024 tarihine kadar gömülü emisyon hesaplamalarında varsayılan değerlerin kullanılmasına izin verilmektedir.
- 2024 yılı sonuna kadar, belirli koşullar altında alternatif izleme ve hesaplama sistemleri kabul edilmektedir.
- Geçiş dönemi boyunca emisyon verilerine ilişkin doğrulama (verification) yükümlülüğü bulunmamaktadır.
- Küçük ölçekli ithalatçılar için basitleştirilmiş raporlama imkânı sunulmaktadır.
CBAM raporlarının eksik, hatalı veya hiç sunulmaması hâlinde idari yaptırımlar öngörülmüştür. Bu çerçevede, bildirilmeyen veya yanlış bildirilen her bir ton CO₂ eşdeğeri emisyon için 10 ila 50 avro arasında değişen idari para cezası uygulanabilmektedir. Ceza tutarının belirlenmesinde; uygunsuzluğun niteliği ve ağırlığı, ilgili tarafın yetkili makamlarla iş birliği düzeyi ile geçmiş uyum performansı dikkate alınmaktadır.